2Ki 18:13-19:37 | TyvTUV | STEP | Эзекия хаанның чагыргазының он дөрткү чылында Ассирияның хааны Сеннахирим Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынче халдааш, эжелеп алган.

adЫд. ыр. 82:19

ae Ыд. ыр. 19:8

af Иса. 45:7

ah Ыд. ыр. 128:6

ai Ыд. ыр. 138:1-2

aj Иез. 29:4; 38:4; Ам. 4:2; Авв. 1:15

ao 2 Хаан. 24:16; 1 Чыл. 21:15

ap Наум 3:3

aq Э. д. 10:11; Иона 1:2

ar Э. д. 8:4; Иер. 51:27

as Эзра 4:2

‏ 2 Kings 18:13-37

Ассирияның Иерусалимге кыжанганы

(2 Чыл. 32:1-19; Иса. 36:1-22)

13 Эзекия хаанның чагыргазының он дөрткү чылында Ассирияның хааны Сеннахирим Иудеяның бүгү быжыглалдыг хоорайларынче халдааш, эжелеп алган. 14 Иудеяның хааны Эзекия Лахис хоорайда ^a Ассирияның хаанынче: «Буруулуг болган-дыр мен. Мени каапкаш барып көрүңерем, ынчан менден негээр-ле чүвеңерни силерге төлеп бээр мен» – дээн сөс дамчыдары-биле элчи ыткан.

Ассирияның хааны Эзекия хаандан торгаал кылдыр 300 талант мөңгүн болгаш 30 талант алдын негээн ^{▼▼ Тос ажыг тонна мөңгүнге, тос чүс ажыг килограмм алдынга деңнежир.}. 15 Эзекия аңаа Дээрги-Чаяакчының өргээзинден база хаанның ордузунуң эртине шыгжамырындан тывылган шупту мөңгүннү берипкен ^c. 16 База-ла ол үеде Иудеяның хааны Эзекия Дээрги-Чаяакчының өргээзиниң эжиктерин болгаш эжик чаактарын шап каан бүгү алдынны карттааш, Ассирияның хаанынга берипкен.

17 Оон Ассирияның хааны Лахис хоорайдан ^d Иерусалимде Эзекия хаанче кол шериг баштыңын, дүжүметтериниң даргазын болгаш кол дашка тудукчузун хөй санныг аг-шериг-биле кады чорудупкан. Олар Иерусалимге келгеш, Үстүкү хөөлбектиң суг дамчыдар хоорзаларының чанынга, Хеп чуур шөлче баар орукка туруп алганнар ^e. 18 Олар хаанны кыйгырарга, Хелкияның оглу, орду башкарыкчызы Элиаким ^f, Севна бижээчи ^g болгаш Асафтың оглу, чылдар бижикчизи Иоах олар үнүп келген.

19 Кол дашка тудукчузу оларга мону чугаалаан: «Ассирияның өндүр улуг хаанының бо сөстерин Эзекияга дамчыдыңар:

Сээң идегелиң кайыын келгенил? 20 Сен чүгле хоозун сөстер чугаалап турдуң, а дайын чорударда, мергежил база күш херек! Кымга идегээш, меңээ удур тура халыдың? 21 Сен ам Египетке – кулузун дег чиңге, шала сыйылган даянгыышка идегээр-дир сен ^h. А ындыг даянгыыш аңаа чөленген кижиниң адыжынче кадалып, өттүр идиптер. Египеттиң хааны фараон аңаа идегээн бүгү улуска база ындыг боор ⁱ. 22 Азы силер меңээ: „Бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчыга идегээр бис“– дээр чадавас силер.
Ындыг-даа болза, Эзекия Ооң ыдыктыг бедик черлерин база өргүл бедигээштерин узуткап каапкаш, Иудея биле Иерусалимниң чурттакчыларынга: „Чүгле маңаа, Иерусалимде турар бо өргүл салыр бедигээш чанынга Бурганга мөгейиңер“– деп дужааган эвес чүве бе? ^j
23 Ынчаарга мээң дээргим – Ассирияның хааны-биле мөөрейлежип көрем: мен сеңээ 2000 аъттан берейн, оларны мунар улус тып шыдаар сен бе? 24 Египеттиң дайынчы тергелеринге, аъттыг шериинге идегеп тургаш безин, мээң дээргимниң нояннарының оода бирээзин, эң кошкаан-даа болза, ойтур шаап шыдаар сен бе? 25 Ооң кадында, бо черни хоозурадыр дээш Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун ёзугаар бээр келген эвес мен бе? Ол Боду меңээ: „Ол чуртче баргаш, ону хоозурат!“– деп чугаалаан болгай».

26 Ынчан Хелкияның оглу Элиаким, Севна болгаш Иоах олар кол дашка тудукчузундан: «Силерниң чалчаларыңар бис-биле арамейлеп чугаалажып көрүңерем ^k – ол дылды билир бис. Хоорай ханазында турар чонувус дыңнап турда, бис-биле еврейлеп чугаалашпайн көрүңерем» – деп дилээн.

27 Кол дашка тудукчузу оларга: «А мээң дээргим мени бо сөстерни чүгле силерге база силерниң дээргиңерге дамчытсын дээш чоруткан деп бе? Чок! Ханада турар, силер-биле кады боттарының мыяан чииринге, сидиин ижеринге чыгаткан бүгү улуска база дамчытсын диди!» – деп харыылаан.

28 Кол дашка тудукчузу туруп келгеш, еврейлеп дыңзыдыр чугаалап эгелээн: «Өндүр улуг хаанның, Ассирияның хаанының сөстерин дыңнаңар! 29 Хаан мынча деп тур:

Эзекияга мегелетпеңер. Ол силерни мээң холумдан камгалап шыдавас! 30 Эзекия силерниң сагыжыңарже Дээрги-Чаяакчыга ынаныр дугайында бодал киирбезин, „Дээрги-Чаяакчы бисти камгалаар, бо хоорайны Ассирияның хаанының холунга хүлээтпес“деп аазавазын. 31 Эзекияны дыңнаваңар!
Ханадан менче дүжүп келгеш, мээң мурнумга сөгүрүп олуруп, чагыртыңар – ынчан силерниң кайыңар-даа бодунуң тараан виноградын, фига чимизин чиир база бодунуң кудуунда суун ижер ^l. 32 А оон мен ээп келгеш, силерни боттарыңарның чуртуңар ышкаш өске чуртче алгаш баар мен – ол чурт дээрге далган-тараа, арага, аъш-чем болгаш виноград шөлдери, олива үзү болгаш ары чигири-биле байлак чурт-тур ^m. Ынчан дириг артар силер, өлбес силер. Эзекияны дыңнаваңар, чүге дээрге ол: „Дээрги-Чаяакчы бисти камгалаар“– деп чугаазы-биле силерни дуурайлап турар-дыр. 33 Өске чоннарның бурганнары Ассирияның хаанының холундан боттарының чурттарын камгалаан бе кай? 34 Хамат биле Арпадтың бурганнары кайыл, Сепарваимниң, Енаның, Ивваның бурганнары кайыл? ⁿ Самарияны олар мээң холумдан адырып шыдаан бе кай? 35 Ол чурттарның бурганнарының кайызы бодунуң черин мээң холумдан адырып алганыл? ^o Таанда-ла Дээрги-Чаяакчы Иерусалимни мээң холумдан адырыптар деп бе?» ^p

36 А олар ыытташпаан, аңаа чаңгыс сөс-даа харыылаваан, чүге дээрге Эзекия хаан: «Аңаа харыы бербеңер» – деп дужааган турган. 37 Хелкияның оглу, орду башкарыкчызы Элиаким, Севна бижээчи болгаш Асафтың оглу, чылдар бижикчизи Иоах олар кеткен хевин качыгдалдан ора тыртып каапкаш, хаанга келгеш, кол дашка тудукчузунуң сөстерин аңаа дамчытканнар.

‏ 2 Kings 19

Эзекияның Бургандан дуза дилеп мөргээни

(2 Чыл. 32:20-22; Иса. 37:1-38)

1 Эзекия хаан ол бүгүнү дыңнааш, бодунуң хевин ора тыртып каапкаш, качыгдал хевин кеткеш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинче чорупкан. 2 Оон хаан орду башкарыкчызы Элиакимге, Севна бижээчиге ^q болгаш Бурганның бараалгакчыларының баштыңнарынга качыгдал хевин кедиргеш, оларны Амоцтуң оглу Исайя медээчиже чорудупкан.

3 Олар Исайяга Эзекия хаанның бо сөстерин дамчыткан: «Кызагдал, кеземче болгаш куду көрүүшкүннүң хүнү келген-дир – ажы-төл хырын иштинден үнериниң кырында келген, а иезиниң божуур шаг-шинээ чок! ^r 4 Ассирияның хааны бодунуң кол дашка тудукчузунга дириг Бурганны дорамчылаар даалга берген. Ооң бүгү сөстерин сээң Бурганың Дээрги-Чаяакчы дыңнап каан болза! Ол дыңнаан сөстери дээш ону кезеткен болза! ^s Чоннуң артынчызы дээш дилеп, мөргүп көрем».

5 Эзекия хаанның дүжүметтери Исайяга чедип кээрге, 6 Исайя оларга мынча дээн: «Боттарыңарның дээргиңерге Дээрги-Чаяакчының: „Дыңнаан сөстериңден – Ассирияның хаанының чалчаларының Мени дорамчылап турган сөстеринден кортпа ^t. 7 Мен ону сагыш алындырар мен – ол хаан бир медээ дыңнап кааш, бодунуң чуртунче дедир чоруй баар. Мен ону аңаа хылыш-биле шаштырып каар мен“– деп чугаалаан чүвезин дамчыдып бериңер».

8 Кол дашка тудукчузу Ассирияның хаанының Лахистен чоруй барганын дыңнааш, Иерусалимден аткаарлап, Ливна хоорайны ^u бүзээлеп алгаш турган хаанны тып чеде берген.

9 – 10 Оон Сеннахирим хаан Эфиопияның хааны Тиргактың ооң-биле дайылдажып үнүпкенин дыңнап каан. Сеннахирим Иудеяның хааны Эзекияже элчиннерин катап база чорудуп, оларга мындыг сөстер дамчыдарын дужааган:

«Сээң идегеп турар Бурганың „Иерусалим Ассирияның хаанының холунче кирбес“деп аазаашкыны-биле сени мегелевезин. 11 Ассирияның хааннары бүгү чурттарны канчанганын билир-ле болгай сен – оларны бүрүнү-биле узуткап кагды чоп! А сен канчап камгалал алыр сен? 12 Мээң ада-өгбемниң кыргып-хыдып каан чоннарының бурганнары – Гозан, Харран ^v, Рецеф хоорайларның база Фалассар хоорайга чурттап турган эден чоннуң бурганнары – ол бүгү улузун камгалап шыдаан бе? 13 Хамат биле Арпад хоорайларның хааннары, Сепарваим, Ена болгаш Ивва хоорайларның хааннары ам кайыл? ^w»

14 Эзекия элчиннерден чагааны алгаш, номчуп көрген. Ооң соонда ол Дээрги-Чаяакчының өргээзинге баргаш, дүрүгнү Дээрги-Чаяакчының мурнунга чада туткан.

15 Эзекия Дээрги-Чаяакчының мурнунга мөргүп эгелээн: «О, Дээрги-Чаяакчы, херувимнер кырында саадаан Израильдиң Бурганы! ^{▼▼ Дээрги-Чаяакчы ыдыктыг аптарада тургускан херувимнер дүрзүлериниң кырында, Бодунуң дүжүлгезинде дег, саадап олурар дээни ол (Хост. 25:17-22 көр).} Сен – чер-делегейниң бүгү күрүнелеринге дың чаңгыс Бурган сен ^y, чер биле дээрни Сен чаяаган сен. 16 Дээрги-Чаяакчы, кулааң ээктиргеш, дыңнап көрем! ^z Дээрги-Чаяакчы, карааң ажыткаш, көрүп көрем! ^aa Дириг Бурганны дорамчылазын дээш элчиннер чорудупкан Сеннахиримниң сөстерин дыңнап көрем. 17 О, Дээрги-Чаяакчы, шын-на болгай – Ассирияның хааннарының ол чоннарны чурттары-биле кады хоозураткаш, 18 оларның бурганнарын отче октап, узуткап кааны шын-на болгай. Чүге дээрге ол бурганнар болза Бурган эвес ^ab, а кижи холу кылган ыяш база даш ышкажыл ^ac. 19 А ам, Дээрги-Чаяакчы, Бурганывыс, бисти дайзынның холундан адырып көрем! Чер-делегейниң бүгү күрүнелери Дээрги-Чаяакчы сени дың чаңгыс Бурган деп билип алзын!» ^ad

20 Амоцтуң оглу Исайя Эзекияга мону дамчыдарын айыткан: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы: „Сен Ассирияның хааны Сеннахиримге хомудап, Меңээ мөргүдүң, а Мен дыңнап кагдым“– дээн. 21 Ол хаанга хамаарыштыр Дээрги-Чаяакчының чугаалаан сөзү бо-дур: „Күжүр Сион-кыс сени куду көрүп, кочулаар. Иерусалим-кыс сени сооңдан көргеш, чүгле бажын чаяр. 22 Сен кымны дорамчылап, кымны бак сөглеп тур сен? Кымче хөректенип, турамыы-биле көрүп тур сен? Израильдиң ыдыктыг Бурганынче! 23 Бодуңнуң элчиннериң дамчыштыр Дээргини дорамчылап турдуң. Сен: ‘Эңдерик дайынчы тергелерлиг мен ^ae, даглар баштарынче, Ливан сынның ооргаларынче көдүрлүп турдум! Ливанның бедик пөштерин, ооң эки дээн шивилерин ужурдум. Ооң эң ырак булуңнарынга чедип, эң эки эзимге чеде бердим. 24 Мен хары черлерге кудуктар казып, оларның суун ижип турдум. Египеттиң хамык хем-сугларын бодумнуң будум-биле таптай базып, кургаттым’ – дээн сен.

25 Ол бүгүнү шаандан бээр Мээң белеткеп келгенимни дыңнавааның ол бе? Сен быжыглалдыг хоорайларны бузундулар оваазы кылып кагдың – ол дээрге шаг шаанда-ла бодап алган чүвемни ам сени дамчыштыр боттандырганым ол-дур ^af. 26 Ол хоорайларның чурттакчылары күш чок апарган, коргушка алзып, ады баксыраан. Олар шөлде оът-сиген дег, чаш көк дег, бажың кырында үнген ^{▼▼ Оът-сиген үрезини бажың кырынче хадый берзе-даа, хөрзүн чедишпезинден өзүп үнүп шыдавас турган.}, өзүп үнер бетинде-ле өрттендир чирткен чаш сыптар дег ^ah. 27 А Мен сээң дугайыңда бүгү чүвени билир мен ^ai: кажан туруп кээп, олуруп аарыңны, үнүп, кирип турарыңны, Меңээ хорадай бергениңни. 28 Меңээ хорадап турарың дээш база Мээң кулаамга четкен турамыың дээш, Мен сээң думчууң үдүнче – дээрбек, аксыңче – суглук сугар мен ^aj, чедип келген орууң-биле сени дедир чорудуптар мен“.

29 Эзекия, сеңээ бадыткал демдээ бо-дур ^ak: бо чылын база келир чылын боду чайгаар үнген тараа чиир силер. А үшкү чылын – тараадан тарааш, ажаап алыңар, виноградтан тарып олурткаш, чимизин чиңер. 30 Ынчан иудей чоннуң артынчызы база катап черге хандыр дазылданыр ^al, элбек-чаагай чимистелир. 31 Чоннуң артынчызы Иерусалимден үнер, дириг арткан улус – Сион дагдан дүжүп кээр. Дээрги-Чаяакчының күштүг күзели ол бүгүнү боттандырар!» ^am

32 Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы Ассирияның хаанының дугайында мынча дээн: «Ол хаан бо хоорайже кирбес, согунун олче атпас, хоорайның мурнунга дозуг-камгалалдыг көстүп келбес, аңаа удур бүзээлел чалы оваалап тутпас ^an. 33 Ол бодунуң келген оруу-биле дедир чоруй баар, бо хоорайже кирбес – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. – 34 Мен бо хоорайга болчуп, Бодумну бодааш, Бодумнуң чалчам Давидти бодааш, ону камгалаар мен!»

35 Ол дүне мындыг чүве болган. Дээрги-Чаяакчы Бодунуң төлээзин чорудупкаш ^ao, ассирий аг-шеригниң турлаанга 185 000 кижини узуткап каан. Эртенинде көөрге, долгандыр чүгле мөчү-сөөктер чыткылаан ^ap. 36 Ынчангаш Ассирияның хааны Сеннахирим аткаарлап чорупкаш, найысылал хоорай Ниневияже ^aq ээп чана берген.

37 Оон бир-ле ол бодунуң бурганы Нисрохтуң өргээзинге мөгейип турда, Адрамелех биле Сарецер олар ону хылыш-биле шанчып кааш, арарат черже ^ar дезе бергеннер. Хаанның оглу Асардан ^as ачазын солуп, дүжүлгеге саадапкан.